Tuesday, December 24, 2013

З Калядамi!

Заглянула в свой прошлогодний пост, поулыбалась :)
Где-то у меня проскальзывало, что блог - это рукодельный, и вообще, дневник, и веду я его всё-таки больше для себя. Поэтому информация, которой я (иногда)) здесь делюсь, собирается мной для своего развития в первую очередь.
Меня и саму смущало, как звучит "З Ражджаством i Новым годам!" Хотя так пишут на поздравительных открытках. Слово "Ражджаство" - это самая что ни на есть "калька" (как любила говорить моя учительница по английскому языку). По-беларуски правильно и приятно слуху - "З Калядамi!"
Каляды (святой вечер)  - дохристианский праздник, связанный с периодом зимнего солнестояния. С установлением христианства был приугочен к празднику Рождества Христова и Крещения. Поэтому и длятся Каляды с 24 декабря по 6 января. Таким образом, паганскiя (язычницкие) обряды, характерные для нашей местности, вплелись в христианскую канву. Это и вождение козы-медведя, со звездой на палке и веселыми песнями :))

«Дзе Каза хвастом, там жыта кустом!..»

Сама неоднократно участвовала в таких хождениях - масса положительных эмоций и сорванный голос от орания песен)) Люди, которых мы развлекали, охотно делились с нами продуктами пропитания...

По давней традиции на Каляды в католических храмах выставляют батлейку: изображение маленького Христа в яслях и других евангельских персонажей

А это так, "домашние батлейки народного творчества":

Взято с: Республиканский конкурс-выставка "Калядная зорка" 20.12.2011-21.01.2012

В традиционной, старинной технике "выцiнанка"


О том, как мы подготовились. В материальном плане почти никак - необходимый минимум. Скорее, в духовном, но они же связаны :)


А, ну сначала, как следует (предполагаю, что 90%, а то и более, это будет неинтересно, но пролистайте, там в конце фотки!)):
24 снежня на змярканні ў кожным каталіцкім доме рыхтуецца накрыты стол, за якім збіраецца ўся сям'я, каб за вігілійнаю вячэраю ўсім разам перажываць вялікую радасць, якую больш за дзве тысячы гадоў таму гэтая ноч прынесла ўсім людзям добрай волі, і каб вітаць прыходзячага ў свет Хрыста.
Як усё чалавецтва калісьці чакала прыйсця Збаўцы, так заўсёды святу Божага Нараджэння папярэднічае Адвэнт - час падрыхтоўкі, час навяртання сэрцаў, час радаснага чакання. Яго завяршае менавіта гэтая вігілійная вячэра. Святочны настрой і прыгожыя, шчырыя пажаданні дабра і шчасця ў гэты вечар спалучаныя са строгім пастом: сярод страваў, якія знаходзяцца на стале, толькі посныя стравы.
У тым, што датычыць стала, у свеце і нават у нашай невялікай краіне, існуе шмат розных традыцый і звычаяў. Але ўсе беларускія католікі неадменна распачынаюць вігілійную вячэру з дзялення аплаткай - прэсным белым хлебам, загадзя асвячаным у касцёле. Аплатка - гэта сімвал Хрыста, які, прыняўшы чалавечае цела, аддаў сябе самога за жыццё свету, і да сканчэння вякоў прабывае з намі ў Хлебе эўхарыстычным.
Калі ўсе сабраліся, бацька, або хтосьці самы старэйшы ў сям'і, пры святле свечкі, што сімвалізуе бэтлеемскую зорку, чытае ўрывак з Евангелля паводле святога Лукі, у якім апісваецца нараджэнне Езуса ў Бэтлееме. Затым, пасля супольнай малітвы, усе бяруць у рукі аплаткі і, падыходзячы адзін да аднаго, абменьваюцца святочнымі пажаданнямі. Пры гэтым трэба падзяліцца аплаткай з кожным, хто ў гэты вечар знаходзіцца за адным сталом.
Пасля вячэры ўсёй сям'ёй ідуць у касцёл. Апрача штогадовага адзначэння пасхальнай таямніцы няма нічога больш старажытнага ў Касцёле, чым цэлебрацыя ўспаміну Нараджэння Пана і Яго першых аб'яўленняў. Святая Імша, якая цэлебруецца з надыходам ночы, называецца Пастэрка - ад лацінскага слова pastor (пастух) - бо першымі людзьмі, якім Анёлы абвясцілі цудоўную навіну пра Нараджэнне Хрыста, былі бэтлеемскія пастушкі, што ў тую ноч пасвілі непадалёк свой статак. Менавіта яны першыя прыйшлі і пакланіліся нованароджанаму Збаўцу, а разам з імі - іх жывёла.
Гэтую памятную сцэну сёння можна ўбачыць у кожным касцёле ў перыяд Божага Нараджэння: у найбольш заўважным месцы падрыхтаваныя яслі, у якіх ляжыць Дзіцятка Езус, над якім з пяшчотаю і любоўю схіляецца Яго Маці Марыя, святы Апякун Юзаф, і тут жа побач на сене - вол з вослікам, а крыху наводдаль з пашанаю кленчаць у вялікім здзіўленні сціпла апранутыя пастушкі…


Вігілійныя сімвалы           
Гэтае слова мае паходжанне ад лацінскага «vigiliare» і азначае начное чуванне. У каталіцкім Касцёле так называюць дні, якія папярэднічаюць найважнейшым святам. Але найчасцей гэтае слова мы звязваем з днём перад Божым Нараджэннем. Звычай вігілійнай вячэры з’явіўся ў Беларусі ў ХVІІІ стагоддзі.
Як толькі на небе загарыцца першая вечаровая зорка, уся сям’я збіраецца да стала. Памаліўшыся, усе дзеляцца паміж сабой аплаткам і гавораць прыгожыя пажаданні. Пасля гэтага распачынаецца вігілійная вячэра, якую яшчэ называюць куццёю (ад назвы крупяной кашы — куцці, якая абавязкова павінна быць у гэты вечар на стале). На стол ставяць толькі посныя стравы, але гэта не азначае, што яны могуць быць нясмачныя. Наадварот, у гэты вечар усё смачна, а за сталом пануе вясёлы, узбуджаны настрой. Не забудзьце пакінуць за сталом адно свабоднае месца на той выпадак, калі раптам да вас з’явіцца нечаканы госць, альбо на ўспамін пра таго, каго няма з вамі сёння.
Павячэралі? Цяпер самы час заспяваць калядкі, тыя, якія ўсе ведаюць і любяць. Да Пастэркі ў касцёле яшчэ застаецца крыху часу? Ну, вядома ж, цяпер можна зазірнуць пад калядную елачку і, магчыма, знайсці там для сябе падарунак. Радуемся! Весялімся! Імкнемся зрабіць штосьці прыемнае іншым!
Аплаткі
Па-лацінску «oblatum» — ахвярны дар. Дзелячыся аплаткам, мы ахвяруем іншаму чалавеку нашу ўдзячнасць, прабачэнне, мы дзелімся з ім сваёй дабрынёй. Дзяленне аплаткам пасля прачытанага ўрыўка з Евангелля і малітвы з’яўляецца найважнейшым момантам вігілійнай вячэры.
Белы абрус
Бель вігілійнага абруса нагадвае нам пра бездакорную чысціню алтара, а таксама чысціню нашых сэрцаў, думак і памкненняў у гэты цудоўны вечар.
Сена
Жменя сена пад белым абрусам на стале сімвалізуе яслі, у якіх спаў маленькі Езус у Бэтлееме.
Святочная елка
Звычай прыбіраць цацкамі елку на свята Божага Нараджэння нарадзіўся ў Германіі, але яго так палюбілі дзеці і дарослыя, што ён вельмі хутка распаўсюдзіўся па ўсім свеце. На Беларусі елкі пачалі ўпрыгожваць у ХVІІІ стагоддзі. Елка ставіцца ў нашых дамах у дзень, прысвечаны Адаму і Еве, і нагадвае нам пра райскае дрэва, а таксама пра дрэва жыцця.
Калядкі
Ну, хто не любіць спяваць гэтыя прыгожыя, вясёлыя песні? Дарэчы, іх не пачуеш у нейкі іншы перыяд года, напрыклад, летам. Гэта было б смешна, праўда? Тым часам, каля святочнай елкі альбо ў касцёле пры яслях, у якіх ляжыць Дзіцятка Езус, гэтыя песні проста неабходныя! Назва ж калядак паходзіць ад лацінскага «calendae» (у старажытным Рыме так называўся першы дзень кожнага месяца).
Падарункі
Езус, які нарадзіўся ў Бэтлееме больш за 2000 гадоў таму, — гэта вялікі дар людзям ад Бога Айца, які так палюбіў свет, што спаслаў у яго свайго адзінароднага Сына. Але ж Дзіцятка Езус таксама атрымаў у Бэтлееме падарункі ад пастушкоў і мудрацоў. Вось, аказваецца, адкуль бярэ пачатак звычай рабіць адзін аднаму падарункі ў ноч Божага Нараджэння!

Заранее мы с Яном нашли наши небогатые украшения для елочки
Вот наша елочка, опять смешная...
Вот свеча, символизирующая Вифлеемскую звезду...
Вот ясли с Дзiцяткам Езусам...
Вот "оплатки", которыми будем делиться...
Вот, что будет у нас завтра на праздничном столе :)
 Это будет приготовлено первый раз в жызни! )) Из пакетика, что сверху
Добра, тепла, света, всем желаю! Гармонии с самим собой и с близкими!

И пестня...
 

18 comments:

  1. Веселих Свят!
    Настя, как интересно почитать, хотя далеко не всё понятно, а языки ведь близки! У поляков батлейка называется шопкой. А елочка ваша очень симпатичная, мне очень нравятся плетеные игрушки!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Дзякуй!! Я тоже украинский раньше хуже понимала;)
      Батлейка - это от Батлеем (Вифлеем) Мы как раз сегодня вспоминали, что в советские времена в центре Минска была пивнуха с таким названием:)) что за кощунство

      Delete
  2. Настя, с праздником! Даже если кое-что и непонятно, то всё равно красиво и с душой!

    ReplyDelete
  3. Не могу сказать, что легко, но текст осилила:))) Белорусский похож на украинский язык. Столько сходства нашла. Так интересно сравнить.

    Обычаи очень похожи, только у нас это будет 6 января, вечеря тоже постная из 12 блюд,обязательно делается богатая кутья.
    Крестники крестным родителям вечерю несут, а те их угощают сладостями и дарят деньги. Как только зажглась первая звездочка, так потянулась вереница ребятишек с сумочками, в которых "вечеря".
    Батлейки у нас не делаются. А вот сено и свеча обязательны на столе.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Наталья, у нас в Беларуси и в ночь на 7-е января калядуют, т.к. православые верующие придерживаются другого календаря:) Спасибо, что осилила чтение и поделилась рассказом о своих традициях!

      Delete
  4. Настя, поздравляю тебя срождеством!
    А почему елочка смешная, мне кажется - КРАСИВАЯ!!!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Наташа, спасибо!:) Звезда у нас появилась в этом году, но она непропорционально большая для елочки...Хотя сегодня такой день солнечный замечательный, смотрю - и ничего :)) очень даже

      Delete
  5. Настя, с праздником и праздниками!!!! Всего только хорошего! А елочка очаровательная!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Оля, спасибо!!! А вам подготовиться хорошо желаю;) И духовно, и материально :)

      Delete
  6. Наста, с праздником вас! У нас мало католиков в Казахстане, тем интересней читать вас.Текст осилила с превеликим трудом. Беларусский язык ни разу не слышала. Но вполне всё понятно))). По детству, в деревне у бабушки, мы тоже ряжеными одевались, нас угощали, а мы,дети, потом делили "нажитое добро"(как будто дома не было такого же). Было так здорово! Спасибо за воспоминания! И еще раз с праздником!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Светлана, спасибо! Я, конечно, могла перевести текст, но хотелось сохранить в оригинале, чтобы дух сохранился:) И спасибо за такой развернутый комментарий, мне было интересно:)

      Delete
  7. С Рождеством! Спасибо, Наста, за интересный рассказ. Елочка очень красивая у вас!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Анна, спасибо!! Мне очень приятно, что понравилось у нас "в гостях":)

      Delete
  8. Настя! С праздником Вас! добра, мира и любви!
    (про утку или гуся не поняла, это ты уже приготовила?)

    ReplyDelete
    Replies
    1. Наташа, спасибо большое! Это картинка из инета, хватило меня только на цыпленка))

      Delete
  9. І у нас це Коляда! І козу водять))) ;о)
    Дочитала до кінця і в голові клацнуло))) Але ж зрозуміло все ( ну, майже)))
    Зі Святами!!!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Вiка, дзякуй вялiкi! )) Таксама са Святамi!!

      Delete

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...